Jak obliczyć próg rentowności?

Próg rentowności to punkt, w którym całkowite koszty firmy są równe jej całkowitym przychodom ze sprzedaży. Osiągnięcie tego punktu oznacza, że firma wyszła na zero – nie notuje ani straty, ani zysku. Zanim firma osiągnie próg rentowności, działalność przynosi straty (koszty przewyższają przychody). Natomiast po przekroczeniu progu rentowności przedsiębiorstwo zaczyna generować zyski ponad koszty. Wyróżnia się dwa podstawowe ujęcia progu rentowności:

• Ilościowy próg rentowności – określa, ile sztuk produktu lub usług należy sprzedać, aby osiągnąć rentowność (pokryć wszystkie koszty).
  
  
• Wartościowy próg rentowności – określa, jaką wartość sprzedaży (przychód) należy wygenerować, aby pokryć wszystkie koszty.

Oba te podejścia są ze sobą powiązane – znając próg rentowności wyrażony w sztukach, możemy łatwo obliczyć odpowiadający mu przychód (mnożąc liczbę sztuk przez cenę jednostkową produktu).

Analiza progu rentowności to ważne narzędzie finansowe, które pomaga lepiej zrozumieć kondycję biznesu. Dzięki niej przedsiębiorca detaliczny może:

• Planować sprzedaż i budżet – wiedząc, jaki minimalny poziom przychodów pokryje koszty, łatwiej wyznaczyć miesięczne lub roczne cele sprzedażowe i kontrolować wykonanie planu.
  
  

• Ustalać ceny produktów – analiza progu rentowności pokazuje, jak zmiany cen czy marż wpływają na rentowność. Pozwala to określić, jak niska może być cena (np. przy promocjach czy rabatach), aby nadal pokryć koszty i nie generować straty.
  
  

• Ocenić opłacalność inwestycji lub nowych projektów – przed wprowadzeniem nowego produktu czy otwarciem kolejnego sklepu można oszacować, przy jakim poziomie sprzedaży inwestycja się zwróci. To pomaga w decyzjach, czy dane przedsięwzięcie ma sens i kiedy można spodziewać się zwrotu.
  
  

• Zarządzać kosztami – znając strukturę kosztów stałych i zmiennych, łatwiej zidentyfikować, które koszty najbardziej wpływają na próg rentowności. Dzięki temu można szukać oszczędności (obniżenie kosztów stałych) lub poprawy marży (np. negocjując lepsze ceny zakupu towarów) w celu obniżenia progu rentowności.

Aby obliczyć próg rentowności, potrzebne są trzy kluczowe elementy: koszty stałe, koszty zmienne oraz cena sprzedaży (ewentualnie marża jednostkowa). Zanim przedstawimy wzór, wyjaśnijmy te pojęcia:

• Koszty stałe – to wydatki niezależne od skali sprzedaży. Pozostają na stałym poziomie niezależnie od tego, ile sprzedajesz. Przykłady: czynsz za sklep, stałe wynagrodzenia pracowników, raty leasingu wyposażenia, ubezpieczenia. Koszty te ponoszone są nawet przy zerowej sprzedaży.
  
  

• Koszty zmienne – to koszty bezpośrednio zależne od wielkości sprzedaży. Rosną wraz ze sprzedażą każdej dodatkowej sztuki produktu. Typowe przykłady: koszt zakupu towaru/produktu do dalszej odsprzedaży (hurtowa cena towaru), koszty transportu towaru, prowizje od sprzedaży, opakowania. Koszt zmienny na jednostkę to sumaryczny koszt związany ze sprzedażą jednej sztuki produktu.
  
  

• Marża na pokrycie (marża jednostkowa) – to różnica między ceną sprzedaży produktu a kosztem zmiennym na jednostkę. Nazywa się ją czasem marżą brutto na jednostce lub wkładem na pokrycie kosztów stałych. Ta marża z każdej sprzedanej sztuki przeznaczona jest na pokrycie kosztów stałych, a po ich pokryciu – staje się zyskiem. Przykład: jeśli cena produktu to 100 zł, a koszt zmienny (zakupu i obsługi) jednej sztuki to 60 zł, wówczas marża na pokrycie wynosi 40 zł na sztuce (100 zł – 60 zł).

Mając powyższe dane, można obliczyć próg rentowności (ilościowy) według wzoru:

Próg rentowności (w jednostkach) = Koszty stałe / (Cena jednostkowa - Koszt zmienny jednostkowy)

Wykorzystując nasz przykład liczbowy dla sklepu detalicznego: załóżmy, że miesięczne koszty stałe sklepu (czynsz, pensje, media) wynoszą 10 000 zł. Średnia cena sprzedaży produktu w sklepie to 50 zł, a jednostkowy koszt zmienny (zakup towaru od hurtownika + inne koszty zmienne na sztukę) to 30 zł. Marża jednostkowa wynosi zatem 20 zł (50 – 30 zł). Próg rentowności obliczymy następująco:

Próg rentowności (ilościowy) = 10 000 zł / (50 zł - 30 zł) = 500 szt.

Otrzymujemy wynik 500 sztuk – tyle produktów sklep musi sprzedać w miesiącu, aby pokryć wszystkie koszty. Próg rentowności możemy również wyrazić w ujęciu wartościowym (przychodowym). W tym przykładzie przychód na progu rentowności to 500 szt. × 50 zł = 25 000 zł. Innymi słowy, przy miesięcznej sprzedaży na poziomie 25 000 zł sklep wyjdzie na zero. Każda sprzedaż powyżej 25 000 zł miesięcznie będzie już oznaczać zysk netto (po pokryciu kosztów).

Uwaga: Wzór progu rentowności zakłada stałość ceny i kosztów w analizowanym zakresie. Jeśli firma sprzedaje wiele różnych produktów, każdy z inną marżą, obliczenie progu rentowności jest bardziej złożone – zazwyczaj przyjmuje się uśrednioną marżę lub wyznacza próg rentowności osobno dla poszczególnych asortymentów. Nasz przykład jest uproszczony i dotyczy jednego produktu (lub uśrednionej marży na przeciętnym produkcie sklepu).

Przykładowy wykres progu rentowności dla sklepu detalicznego: linia kosztów całkowitych (żółta) i linia przychodów ze sprzedaży (pomarańczowa) przecinają się przy sprzedaży 500 sztuk (przy przychodzie 25 000 zł). Ten punkt przecięcia to próg rentowności – firma pokrywa w nim wszystkie koszty (szara linia pozioma wskazuje poziom kosztów/przychodów 25 000 zł, a szara linia pionowa odpowiada 500 sprzedanym sztukom). Powyżej tego poziomu sprzedaży sklep zaczyna generować zysk.

Samo obliczenie liczbowej wartości progu rentowności to dopiero początek. Kluczowe jest zrozumienie co oznacza ten wynik dla biznesu i jakie decyzje za sobą pociąga. Oto, jak interpretować próg rentowności w praktyce:

• Ocena bezpieczeństwa firmy: Porównaj aktualną lub planowaną sprzedaż z progiem rentowności. Jeżeli sprzedaż jest niższa od progu rentowności, firma notuje stratę – to sygnał alarmowy, że należy zwiększyć przychody lub zredukować koszty. Jeśli sprzedaż przekracza próg rentowności, firma jest rentowna (osiąga zysk). Dobrze jest też obliczyć tzw. margines bezpieczeństwa, czyli o ile procent (lub o ile złotych) sprzedaż przewyższa próg rentowności – im większy margines, tym bezpieczniejsza jest firma w razie spadku sprzedaży.
  
  

• Wysoki próg rentowności: Jeśli obliczony próg rentowności wydaje się bardzo wysoki (tzn. firma musi dużo sprzedać, by wyjść na zero), może to sugerować, że koszty stałe są za wysokie lub marża na produkcie za niska. To cenna informacja – przedsiębiorca może szukać sposobów na obniżenie kosztów stałych (np. tańsza lokalizacja, oszczędności w wydatkach stałych) albo zwiększenie marży (np. podniesienie cen, zmiana dostawcy na tańszego). Analiza progu rentowności wskazuje więc obszary do optymalizacji.
  
  

• Zmiany progu rentowności w czasie: Trzeba pamiętać, że próg rentowności nie jest stały. Będzie się zmieniał wraz ze zmianami kosztów i cen. Przykładowo, wzrost kosztów stałych (np. wyższy czynsz, więcej etatów) podniesie próg rentowności – firma będzie musiała więcej sprzedać, aby pokryć nowe koszty. Z kolei wzrost marży na produkcie (np. dzięki wyższej cenie sprzedaży lub niższemu kosztowi zakupu towaru) obniży próg rentowności – łatwiej będzie pokryć koszty stałe. Dlatego regularna analiza progu rentowności jest wskazana, zwłaszcza gdy w firmie lub na rynku zachodzą istotne zmiany (zmiany cen dostawców, wprowadzenie nowych produktów, zmiana kosztów pracowniczych itp.).